Mastboom Vliegbedrijf
Als onderdeel van de aanleg van Zestienhoven in 1956 werd gestart met de bouw van een viertal dubbele hangaars aan de zijkant van de baan. In 1957 waren deze hangaars gereed. Een van de bedrijven welke zich in een van de hangaars vestigde was Mastboom Vliegbedrijf NV.
PH-WAP Pa-18A Super Cub met op de achtergrond de PH-NFX voor de Mastboom hangaar op Zestienhoven. Let op de sproei installatie onder de romp en sproeisysteem onder de vleugels. (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1966)
Opgericht door Ben Mastboom in 1954 startte het bedrijf in april/mei 1956 met de activiteiten met vier Piper Pa-18A Super Cubs, de PH-NFW, PH-NFX, PH-NFY en PH-NFZ vanaf Ypenburg. De "A" in de typeaanduiding stond voor agricultural, een verwijzing dat deze Super Cubs als landbouwsproeier werden afgeleverd. In Engeland, Frankrijk, Zweden, Denemarken en Zwitserland was het vliegtuig al een vertrouwde verschijning geworden in de landbouw. Ook in Nederland won het vliegtuig als landbouwwerktuig steeds meer terrein. Ingezet werd de Piper Super Cub, hierbij werd de achterste stoel verwijderd en vervangen door een opslagtank en het vliegtuig voorzien van een sproeisysteem. De bespuitingsvoordelen waren talrijk. De hoog geconcentreerde nevel drong door de omlaag gerichte luchtwerveling van het vliegtuig diep in het gewas en veroorzaakte een maximum aan effect. Geen wielschade op de bodem door voertuigen en bereikbaarheid ook als de bodem nat was. Belangrijk daarbij het capaciteitsvoordeel, met een vliegtuig kon 150 tot 250 hectare per dag bespoten worden. met een landbouwmachine op de grond 15 hectare per dag. Gevlogen werd in de jaren vijftig en zestig van ter plaatse aangelegde velden, grasstrips van 300 bij 60 meter.
Det bedrijvigheid was uitermate seizoensgevoelig en afhankelijk van regen, wind en temperatuur. Het seizoen liep van mei tot in augustus. Om de vliegtuigen langer in de lucht te houden werd al snel uitgekeken naar aanvullende werkzaamheden. Zo kreeg Mastboom in het eind van de jaren vijftig in Duitsland de opdracht om twee á drie duizend hectare bossen te bespuiten tegen schimmel en werd het bedrijf ingezet door de directie van de Noordoostpolder om de snuit- en glanskever te bestrijden in het koolzaadgewas. Sproeiactiviteiten verliepen niet altijd zonder ongevallen en in de eerste jaren van het vliegbedrijf werden de Pa-18A-150 Super Cubs PH-NFZ en PH-NFW bij sproeiwerkzaamheden bij Emmeloord en Ems op respectievelijk 9 augustus 1956 en 31 juli 1957 afgeschreven.
PH-NFY een van de eerste vliegtuigen van Mastboom en hier gefotografeerd in de originele afleverings kleuren. (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1962)
Zo vestigde Mastboom zich in 1957 op Zestienhoven, niet toevallig want Ben Mastboom was ook oprichter en directeur van Air Despatch, welke de grondafhandeling op Zestienhoven verzorgde. Op Zestienhoven startte Mastboom naast het vliegbedrijf een onderhoudsbedrijf. Naast de landbouwvluchten werden met de Piper Super Cubs reclamevluchten uitgevoerd, zonodig werden hierbij aanvullend DH-82 Tiger Moths van de NLS ingehuurd. Eveneens werd gestart met luchtfotografie. Fotograaf Bart Hofmeester maakte met Mastboom de afspraak dat ten allen tijden een vliegtuig voor hem gereed stond en zou in Nederland een pionier worden voor luchtfoto's in kleur.
In april 1959 werd de vloot uitgebreid met de Piper Pa-18-135 PH-NGD, afkomstig van het Eerste Groningse Luchtvaartbedrijf. Dat jaar werd Mastboom voor het eerst gevraagd voor de inzet met een Piper Pa-18A Super Cub in Senegal in de strijd tegen de sprinkhanen. Vlieger Willem Houtink kweet zich zo voortreffelijk van zijn taak, dat de Franse overheid in een enthousiaste brief hun dank getuigde.
De goede prestaties in Senegal leidden tot een sproeicontract in de toen net opgerichte staat Soedan, waar van september tot in januari de katoenoogst beschermd moest worden tegen de witte vlieg en andere insecten. De laatste aan de vloot toegevoegde Piper Pa-18-135 PH-NGD werd in juni 1960 afgeschreven bij een ongeval bij Kortgene. Om het contract in Soedan met 4 Piper Super Cubs uit te kunnen voeren werd de vloot versterkt. In februari 1961 werd een Piper Super Cub frame aangekocht van Continent Aerial Sprayers in de VS. Dit was de N9371D, echter de vleugels waren in een dusdanige slechte staat dat het toestel herbouwd werd met de vleugels afkomstig van een KLu Piper Cub en op 8 maart 1961 ingeschreven werd als de PH-WAL. Gelijktijdig werd een op Southend aangekocht frame opgebouwd welke op 29 mei 1961 werd ingeschreven als de PH-WAK. Als derde werd een Belgische Luchtmacht Super Cub OL-L37 aangekocht, welke op 4 augustus 1962 werd ingeschreven als de PH-WAM.
In 1961 werd het contract voor Soedan voor het eerst gevlogen en op 9 september 1961 vlogen Mastboom vliegers vier Piper Pa-18A Super Cubs (PH-NFY, WAK, WAL en WAM) naar Frankfurt waar ze geladen werden in een DC-4 van Trans Maditerranean Airways (TMA) welke in 13,5 uur naar Khartoem vloog. De equipe van negen man, waaronder vijf vliegers, heeft daarna tienduizenden hectares met insecticiden bewerkt, langs de Blauwe- en Witte Nijl, tot wel 450 km ten zuiden van Khartoem. Tijdens deze sproeiactie verongelukte de Piper Super Cub PH-WAL op 17 oktober 1961 bij Birkat El Agab. Op 2 januari 1962 keerden de toestellen (inclusief de beschadigde PH-WAL) terug per TMA DC-4 op Rotterdam. De Pa-18A PH-WAL werd daarna weer gerepareerd.
PH-PBB Stinson L-5B Sentinel met "Luchtfotografie Aero Press" opschriften (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1962)
Ook op het gebied van luchtfotografie werden de activiteiten uitgebreid. In december 1961 werd voor deze activiteiten de Stinson L-5B Sentinel PH-PBB aangekocht, afkomstig van Schreiner. Het eigen fotolaboratorium werd de jaren daarop zodanig uitgebreid dat zonder hulp van derden kleurenfoto's konden worden ontwikkeld en afgedrukt. Door de aanschaf van nieuwe camera's werd het mogelijk om grotere opdrachten aan te nemen o.a voor scheepswerven, fabrieken en aannemingsmaatschappijen. Vaste opdrachtgevers voor het fotowerk bleven Rijkswaterstaat en de Heidemij.
Ook in de jaren na 1961/1962 zou Mastboom voor de sproeiactiviteiten in Soedan worden gevraagd. Hierbij werden de Piper Super Cubs vanaf Rotterdam per TMA DC-4 gevlogen met vertrek in september 1962 en terugkomst op 10 januari 1963.
In september 1962 kocht Mastboom twee Piper Super Cubs van de KLu. In oktober werd direct gestart met de herbouw van de ex R-77, welke op 10 november 1962 werd ingeschreven als PH-WAN. In dezelfde maand, een beetje uitzondering in de vloot, de aanschaf van de PH-CHE een Piper Pa-28-160 Cherokee, welke drie maanden later verkocht werd.
In 1963 werd in het vroege voorjaar een belangrijke opdracht uitgevoerd in Engeland waarbij een uitgestrekt gebied met kunstmest werd bestrooid. Daarnaast werden de toestellen van Mastboom niet alleen ingezet in opdracht van de Dienst Zuiderzeewerken, maar ook door corporaties en particulieren. In 1963 werden ook bespuitingen uitgevoerd boven plantages in West-Afrika waarbij allerlei ziekten en insectenplagen op afdoende wijze konden worden bestreden. Deze werkaamheden werden uitgevoerd door Piper Pa-25 Pawnee vliegtuigen, die door Mastboom werden gehuurd. Ook in 1964 werd Mastboom ingezet in Soedan, gevlogen werd weer met een DC-4 vanaf Rotterdam. Echter bij een van deze acties werd de Pa-18-135 PH-NFY op 27 september 1964 afgeschreven bij een ongeval bij El Adara.
Het onderhoudsbedrijf van Mastboom op Rotterdam repareerde en herbouwde Piper Super Cubs en verrichte daarnaast onderhoud aan alle types kleine vliegtuigen en was daarbij specialist voor Piper Super Cub en Lycoming motoren. Daarnaast waren zij stockholder voor Europa van Air Wings Inc., USA, waarbij een grote voorraad reserveonderdelen voor Amerikaanse vliegtuigen stond opgeslagen. Dit bracht af en toe aardige toestellen naar Rotterdam, zoals in juni 1967. Vanuit de VS werd toen een nieuwe Snow S-2D Commander (N1786S) naar Rotterdam verscheept welke door Mastboom werd opgebouwd. Het toestel was bestemd voor de Parijse Luchtvaartshow. Daarna heeft het toestel nog korte tijd op Rotterdam gestaan voordat het naar het Midden-Oosten vertrok.
SX-ADB Cessna 172A (archief Wim Zwakhals, Zestienhoven, 1964)
Begin 1964 werd in Griekenland de Cessna 172A SX-ADB aangekocht. Het toestel werd overgevlogen naar Zestienhoven waarbij de Griekse registratie op 28 maart 1964 werd uitgeschreven. In Griekse kleuren met registratie was het toestel hier geruime tijd te zien. Pas in de winter 1964/1965 werd het toestel opgeknapt, op 7 januari 1965 ingeschreven werd als PH-MVB waarna op 13 februari 1965 de eerste vlucht werd gemaakt. Met de aanschaf van deze Cessna 172A werd de Stinson L-5B Sentinel PH-PBB verkocht en vertrok naar zijn nieuwe eigenaar op Beek.
Het tweede van de KLu overgenomen frame van de Piper Super Cub R-34 werd geleidelijk herbouwd en voorzien van nieuwe vleugels en een nieuwe staart en op 1 mei 1964 ingeschreven als de PH-WAO. Binnen enkele maanden werd dit toestel verkocht en vertrok op 25 september 1964 als OO-CAO om daarna al snel naar Congo te vertrekken.
Bij beëindiging van het sproeiseizoen 1963/1964 in Soedan werd een Piper Super Cub frame meegenomen. Het frame behoorde toe aan de Fison's Pest Control uit Khartoum en was daarbij verongelukt. Bij de NLS werd het frame opgeknapt waarna Mastboom het frame opbouwde met onderdelen. Als Piper Super Cub PH-WAP werd het toestel op 4 augustus 1965 ingeschreven
PH-IPO Piper Pa-25-235 Pawnee met Mastboom Holland opschrift (archief Wim Zwakhals, Zestienhoven, 1967)
In 1965 werden twee Piper Pa-25-235 Pawnees aangekocht welke op 1 september 1965 werden ingeschreven als de PH-IPO (ex N7531Z) en PH-PAW (ex N6695Z). Direct gereed om samen met drie Super Cubs ingezet te worden in Soedan. De vijf toestellen vertrokken daarbij met de TMA DC-6A OD-AEL op 6 september 1965 vanaf Rotterdam en keerden met dezelfde DC-6A OD-AEL op 22 januari 1966 terug. Tijdens deze werkzaamheden raakte de Piper Super Cub PH-NFX in september beschadigd.
PH-WAL Piper Pa-18A-150 Super Cub Mastboom Holland met Cyanamid opschriften (Terlet, 17 maart, 1966)
Op 17 maart 1966 werd op Terlet een Internationaal Congres over Landbouwluchtvaart georganiseerd. Mastboom was een van de deelnemers en was aanwezig met de Piper Pa-25 Pawnee PH-IPO en Piper Pa-18A-150 Super Cub PH-WAL. De Super Cub was hierbij voorzien van grote "Cyanamid" opschriften. Een sponsoring voor een onkruidbestrijdingsmiddel.
In de zomer bleef Mastboom actief met sproeivluchten, reclamevluchten en luchtfotografie. Bij een van deze sproeivluchten werd de Pa-18A-150 Super Cub PH-NFX op 22 juli 1966 bij een ongeval bij Nieuw-Zwinderen afgeschreven. In september 1966 de laaste sproeisessie voor Mastboom in Soedan. Met de TMA DC-6A OD-AES werden op 4 september 1966 weer een aantal sproeitoestellen overgevlogen met terugkomst van de OD-AES op 19 januari 1967. Aan het einde van het sproeiseizoen 1968 werd in november 1968 de Piper Pa-18A Super Cub PH-WAM verkocht aan Tugair.
In 1969 werd een contract verkregen voor het inzaaien van 10.000 hectare grond in Tunesie. Een derde Piper Pa-25-235 Pawnee werd aangekocht, de PH-CLM, ex N8505L, en de drie Pawnees PH-IPO, PH-PAW en PH-CLM werden op 5 december 1969 op Rotterdam ingeladen om met de Martinair DC-6A PH-MAM vervoerd te worden naar Tunis.
PH-CLM Piper Pa-25-235 Pawnee in de hangaar met aan het plafond een frame van een Super Cub. (Nico Terlouw, Rotterdam)
In 1969 werd de Piper Super Cub PH-WAN in september verkocht en de PH-WAK uit dienst genomen en gebruikt voor onderdelen. De registratie werd daarbij op 21 mei 1970 doorgehaald. Met een nieuw frame uit Belgie en onderdelen van de PH-WAK werd een nieuwe Super Cub opgebouwd welke op 14 juli 1970 werd ingeschreven als de PH-WLM. In 1969 werd de Piper Pa-18A Super Cub PH-WAR op 27 mei 1969 zwaar beschadigd bij een groundloop op Rotterdam.
Vele jaren waren het Mastboom en Tom's Vliegbedrijf welke de landbouwsproeimarkt beheersten. Eind jaren zestig kwamen er nieuwe spelers op de markt zoals in 1969 Dutch Air Sprayers met een tweetal Grumman G-164 Agcats vanaf Siddeburen vloog en het NV Luchtvaartbedrijf Nederland die in 1970 met een tweetal Cessna A.188 Agwagons vanaf Siddeburen startte.
In juni 1973 verhuisde Mastboom Vliegbedrijf vanaf Zestienhoven naar het vliegveld Stadskanaal in Groningen. De Mastboom vloot hield zich nu voornamelijk bezig met het besproeiing in inzaaien van landbouwgrond en deze activiteiten waren voornamelijk in het noorden van het land geconcentreerd. De andere diensten zoals reclamevliegen waren al sterk verminderd. Op Rotterdam werd het onderhoudsbedrijf overgenomen door Air Service Holland. Bart Hofmeester had inmiddels het bedrijf Aerocamera opgezet en bleef vliegen vanaf Rotterdam. Alleen de drie Piper Pa-25-235 Pawnees (PH-IPO, PAW en CLM) werden op 24 juli 1973 ingeschreven op naam van Mastboom Vliegbedrijf NV, Groningen. De Piper Super Cubs (PH-WAL, WAR en WLM) en Cessna 172A PH-MVB werden op 21 juni 1973 verkocht aan Air Service Holland. De overgebleven Super Cub PH-WAP werd op 21 juni 1973 afgeschreven na een ongeval op Stadskanaal.
PH-WAM Pa-18A-150 Super Cub in de latere Mastboom kleuren (archief Wim Zwakhals, Zestienhoven, 1967)
Mastboom Vliegbedrijf vlootlijst
PH-MVB Cessna 172A (Nico Terlouw, Zestienhoven, 1966)
bronnen Airnieuws archieven, Avia jaargangen jaren zestig, Airnieuws uitgave : Dutch Super Cubs, Herman Dekker.
Wim Zwakhals, augustus 2025